Zespół budynków Bielnika

Poznaj historię

Historia Bielnika sięga początków żyrardowskiej fabryki. Pierwsze budynki wzniesiono w 1835 roku, w pobliżu młyna nad rzeką Pisią Gągoliną. W 1837 roku rozpoczęto tu proces bielenia tkanin, wykorzystując istniejący staw oraz system spiętrzeń wody, który wcześniej obsługiwał młyn.

Na rozległych łąkach nad stawem rozkładano płótna, które pod wpływem wody, powietrza i promieni słonecznych stopniowo uzyskiwały pożądany odcień bieli. Proces ten był nazywany bieleniem atmosferycznym i wymagał dużej otwartej przestrzeni. Archiwalne zdjęcia pokazują płótna rozłożone na łąkach jeszcze w 1912 roku (spójrz na sekcję „Podróż w czasie”).

Największa rozbudowa Bielnika rozpoczęła się w 1885 roku i trwała do wybuchu I wojny światowej. Z tego to okresu pochodzi większość zachowanych dziś budynków. W skład zespołu bielnika wchodziły: chłodnia i suszarnia przędzy, wiązalnia, farbiarnia z pompownią i biurem, bielnik przędzy z magazynem, gotowalnia przędzy oraz hala postrzygarki.

Do dziś zachował się czytelny układ przestrzenny zespołu wraz z historycznymi budynkami, drogami, dziedzińcami oraz relacją ze stawem i terenami zielonymi od południowego wschodu.

Architektura

Bielnikiem określa się zespół obiektów, które powstały w różnych okresach dostosowując je do kolejnych etapów produkcji. Poszczególne budynki różnią się wielkością, wysokością i formą dachów, jednak łączy je przemysłowy charakter, ceglane elewacje oraz oszczędna dekoracja architektoniczna. Zachowana zabudowa pochodzi przede wszystkim z lat 1870-1912.

Budynki rozmieszczono w zwartych grupach, pomiędzy którymi powstały wewnętrzne dziedzińce i drogi transportowe. Ich położenie odpowiadało kolejności procesów technologicznych.

W architekturze dominują elewacje z czerwonej cegły, regularnie rozmieszczone okna oraz proste ceglane gzymsy i obramienia a powtarzalność materiałów i detali sprawia, że całość zachowuje spójny charakter.