Szpital fabryczny

Poznaj historię

Zanim powstał obecny kompleks, opiekę szpitalną zapewniano w przystosowanym do tego celu budynku mieszkalnym gdzie mieściło się 16 pokoi na 40 łóżek. Niewielka placówka szybko przestała wystarczać rozwijającej się osadzie i pod koniec XIX wieku podjęto decyzję o budowie szpitala.

Budowę rozpoczęto w 1892 roku z inicjatywy Karola Dittricha jr. Nową placówkę wzorowano na najnowocześniejszych szpitalach europejskich, przede wszystkim na szpitalu w Dreźnie. Zasadnicze prace ukończono w 1894 roku, jednak wyposażanie wnętrz trwało jeszcze przez kolejne dwa lata. Szpital został otwarty w styczniu 1896 roku.

Kompleks zaprojektowano według nowoczesnego wówczas systemu pawilonowego. Budynek główny połączono z dwoma bocznymi pawilonami przeznaczonymi pierwotnie dla kobiet i mężczyzn. W osobnych obiektach znajdowały się między innymi oddział psychiatryczny, kostnica, pralnia oraz pomieszczenia gospodarcze. Całość otaczał uporządkowany ogród, w którym później powstały altana i weranda przeznaczona do leżakowania pacjentów.

Szpital należał do najnowocześniejszych placówek medycznych w Królestwie Polskim. Posiadał instalację elektryczną zasilaną przez fabrykę, kanalizację oraz centralne ogrzewanie. Działały w nim oddziały: wewnętrzny, chirurgiczny z własną salą operacyjną, ginekologiczno-położniczy, zakaźny i psychiatryczny. Szpital dysponował początkowo 82 łóżkami, a w późniejszym okresie ich liczba wzrosła do 88. Pierwszym dyrektorem placówki był doktor Zenon Tokarski.

Zespół szpitalny był przez kolejne dziesięciolecia rozbudowywany i dostosowywany do zmieniających się potrzeb medycyny. Część dawnych budynków gospodarczych nie zachowała się, a historyczny ogród został częściowo zajęty przez nowe pawilony. Pomimo licznych przekształceń główny budynek nadal pełni swoją pierwotną funkcję i pozostaje częścią Centrum Zdrowia Mazowsza Zachodniego.

Architektura

Szpital Fabryczny został zaprojektowany jako zespół pawilonowy, w którym główny korpus połączono z dwoma niższymi skrzydłami bocznymi.

Główny budynek wzniesiono z czerwonej, nieotynkowanej cegły. Jego symetryczną elewację frontową podkreśla wysunięta część centralna, zwieńczona wysokim, dekoracyjnym szczytem. Umieszczono w niej główne wejście zamknięte ostrołukiem oraz wysokie okna o formach nawiązujących do architektury neogotyckiej.

Elewacje boczne mają bardziej oszczędny charakter. Regularnie rozmieszczone okna zamknięto łukami odcinkowymi i pełnymi, a poszczególne kondygnacje oddzielono ceglanymi gzymsami. Dekorację tworzą również profilowane obramienia okien, arkadowe płyciny oraz fryzy wykonane z odpowiednio ułożonej cegły.

Pierwotny układ kompleksu został częściowo zmieniony przez późniejsze przebudowy. Dawne główne wejście przekształcono w okno, a boczne pawilony dostosowano do nowych funkcji medycznych.