Straż ogniowa z wozownią
W skrócie
przełom lat 70. i 80. XIX w., rozbudowa na początku XX w.
ceglana architektura użyteczności publicznej
ul. Stanisława Sławińskiego 6, 96-300 Żyrardów
siedziba fabrycznej straży ogniowej, wozownia, stajnie, magazyn sprzętu i centrala sygnalizacyjna
siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej w Żyrardowie
tylko z zewnątrz; budynek jest czynną siedzibą OSP
Opis budynku skonsultowano merytorycznie z pracownikami Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie.
Poznaj historię
W rozrastającej się fabryce lniarskiej zagrożenie pożarowe było szczególnie poważne. W halach i magazynach przechowywano duże ilości lnu, przędzy, tkanin i innych łatwopalnych materiałów, a produkcja odbywała się przy użyciu rozbudowanych instalacji technicznych i maszyn. Sprawnie działająca straż ogniowa była więc niezbędna zarówno dla ochrony fabryki, jak i zamieszkującej jej otoczenie społeczności.
Tradycje żyrardowskiej ochrony przeciwpożarowej sięgają drugiej połowy XIX wieku. W 1867 roku przy Zakładach Lniarskich powstała Fabryczna Ochotnicza Straż Ogniowa, która w roku 1884 została zreorganizowana na wzór berliński dzięki komendantowi K. Blumke.
Dla rozwijającej się jednostki wzniesiono przy dawnej ulicy Bielnikowej, obecnie Sławińskiego, zespół budynków obejmujący wozownię i stajnie.
Wozownia nie była jedynie miejscem przechowywania pojazdów. W jej wnętrzach mieściły się również stajnie dla koni, magazyn sprzętu strażackiego oraz centrala sygnalizacyjna, za pomocą której przekazywano informacje o zagrożeniu. Rozmieszczenie pomieszczeń oraz szerokie wrota umożliwiały szybkie wyprowadzenie zaprzęgów i sprzętu na dziedziniec, a następnie wyruszenie do pożaru.
W XX wieku budynek był częściowo przebudowywany i dostosowywany do zmieniających się potrzeb. W latach 1934-1984 działała tu Miejska Ochotnicza Straż Pożarna. Po zakończeniu działalności straży pełnił między innymi funkcję warsztatu samochodowego, a następnie przez wiele lat pozostawał nieużytkowany. W 2001 roku reaktywowano Ochotniczą Straż Pożarną w Żyrardowie. Jej siedzibą jest obecnie historyczny zespół dawnej fabrycznej straży ogniowej.
Podróż w czasie
Architektura
Zespół straży ogniowej z wozownią powstał na planie zbliżonym do litery „L”. Dwa skrzydła zamykają niewielki dziedziniec otwarty od strony ulicy. Skrzydło wschodnie, zwrócone szczytem w stronę ulicy, jest parterowe i ma użytkowe poddasze. Pierwotnie jego jednoprzestrzenne wnętrze pełniło funkcję stajni. Skrzydło północne obejmuje dawną wozownię oraz wyższą, piętrową część budynku.
Budynek wzniesiono z nieotynkowanej cegły. Ściany poddasza skrzydła wschodniego wykonano częściowo w konstrukcji szachulcowej, tworzącej charakterystyczny rysunek drewnianych belek i ceglanego wypełnienia. Całość przykrywają dachy dwuspadowe. Profilowane zakończenia belek stropowych zostały wysunięte przed lico ścian i tworzą jeden z najbardziej dekoracyjnych elementów budynku.
Wnętrze dawnej wozowni było pierwotnie jednoprzestrzenne. Strop opierał się na smukłych żeliwnych kolumnach, które pozwalały uzyskać szeroką, niezastawioną ścianami przestrzeń potrzebną do przechowywania pojazdów i sprzętu. W pozostałych częściach znajdowały się magazyny, pomieszczenia służbowe, klatka schodowa i centrala sygnalizacyjna.
Ceglane elewacje otrzymały oszczędną, lecz starannie opracowaną dekorację. Ściany podzielono pionowymi lizenami i poziomymi gzymsami. Okna parteru zamknięto półkoliście, a otwory na piętrze łukami odcinkowymi. Górną część budynku wieńczy dekoracyjny gzyms kostkowy.
Od strony dziedzińca zachowały się szerokie, dwuskrzydłowe wrota, niegdyś prowadzące bezpośrednio do stajni i wozowni. Część bram wyposażono w nadświetla, które doświetlały rozległe wnętrza, nie ograniczając przestrzeni potrzebnej do wprowadzania pojazdów.
Galeria
W pobliżu
Źródła
- Karta ewidencyjna zabytku
- Portal Urzędu Miasta Żyrardowa, Straż Ogniowa z Wozownią
- Ochotnicza Straż Pożarna w Żyrardowie
- Z dziejów straży pożarnej w Żyrardowie (1884 - 1984), Krzysztof Zwoliński, Żyrardów 1984