Nowa Szkoła fabryczna

Poznaj historię

Nowa Szkoła Fabryczna została wzniesiona w latach 1891-1892 dla dzieci pracowników Zakładów Żyrardowskich. Powstała z inicjatywy Karola Dittricha jako część rozbudowanego systemu opieki społecznej tworzonego przez właścicieli fabryki. Nazwa „Nowa Szkoła” odróżniała ją od starszego budynku szkolnego znajdującego się po przeciwnej stronie ulicy. Projekt budynku przygotował pochodzący z Lipska architekt A. Berger.

Początkowo szkoła była budynkiem jednopiętrowym (spójrz na Foto 1 w sekcji „Podróż w czasie”). Wraz ze wzrostem liczby uczniów była stopniowo powiększana. W 1896 roku przeprowadzono pierwszą rozbudowę, a na początku XX wieku dobudowano kolejne piętro oraz obszerną salę w najwyższej części budynku.

Szkoła miała przygotowywać dzieci robotników do przyszłej pracy w zakładach. Była placówką trzyoddziałową z klasą wstępną, a nauka trwała od czterech do sześciu lat. Językiem wykładowym był rosyjski, jednak ze względu na podział uczniów na klasy katolickie i ewangelickie w praktyce używano również języka polskiego i niemieckiego. Najzdolniejsi absolwenci mogli kontynuować naukę zawodu w kantorze fabrycznym i rozpocząć karierę urzędniczą.

Podczas I wojny światowej budynek został zajęty przez wojsko i przekształcony w koszary, co doprowadziło do jego znacznego zniszczenia. Po odzyskaniu niepodległości został wyremontowany, a w 1919 roku stał się siedzibą Publicznej Szkoły Powszechnej im. Marii Konopnickiej. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w nim szpital wojskowy, natomiast zajęcia szkolne prowadzono w rozproszonych lokalach prywatnych. Po 1945 roku budynek ponownie zaczął służyć edukacji i do dziś zachował swoją pierwotną funkcję.

Architektura

Nowa Szkoła Fabryczna jest murowanym budynkiem o wydłużonej, zwartej bryle i regularnym układzie elewacji, wzniesionym z czerwonej cegły. Pierwotnie budynek miał dwie kondygnacje, jednak kolejne rozbudowy nadały mu obecną, trzykondygnacyjną formę.

Elewacje uporządkowano regularnymi rzędami wysokich okien, zapewniających dobre oświetlenie sal lekcyjnych. Poszczególne kondygnacje podkreślają poziome ceglane gzymsy, a oszczędne detale wykonane z profilowanej cegły nadają budynkowi dekoracyjny charakter. Elementy neogotyckie widoczne są przede wszystkim w sposobie opracowania otworów okiennych, szczytów oraz ceglanych podziałów elewacji.

Duże rozmiary szkoły oraz czytelny rytm okien odzwierciedlały jej funkcję. Wewnątrz znajdowały się liczne sale lekcyjne, pomieszczenia dla nauczycieli oraz obszerna sala urządzona w najwyższej części budynku podczas rozbudowy przeprowadzonej na początku XX wieku.