Dom Ludowy
W skrócie
1912; otwarcie 26 stycznia 1913 r.
modernizm
Plac Jana Pawła II 3, 96-300 Żyrardów
dom kultury dla pracowników Zakładów Żyrardowskich
Centrum Kultury w Żyrardowie i Kino Len
wnętrza dostępne podczas wydarzeń, zajęć oraz seansów kinowych
Opis budynku skonsultowano merytorycznie z pracownikami Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie.
Poznaj historię
Dom Ludowy został wzniesiony w 1912 roku według projektu Adolfa Bergera z Lipska. Budowę, której koszt wyniósł 85 tysięcy rubli, w całości sfinansował Karol Dittrich jr. Gmach był jego darem dla żyrardowskiej społeczności robotniczej. Uroczyste otwarcie odbyło się 26 stycznia 1913 roku. Budynkowi nadano wówczas imię Karola Dittricha.
Sercem obiektu była sala widowiskowa mieszcząca około 600 osób, wyposażona w rozbudowaną scenę i balkon. Odbywały się tu koncerty, spektakle teatralne, przedstawienia muzyczne, odczyty i zabawy. Dom Ludowy szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków życia społecznego i kulturalnego Osady Fabrycznej.
Działalność kulturalną dwukrotnie przerywały wojny światowe. Podczas I wojny światowej budynek został przekształcony w szpital wojskowy. W czasie okupacji niemieckiej służył początkowo jako punkt zborny dla osób wywożonych na roboty przymusowe do Rzeszy, a następnie ponownie jako szpital wojskowy.
Po 1945 roku obiekt działał kolejno jako Klub Fabryczny, Dom Włókniarza, Międzyzakładowy Dom Kultury i Miejski Dom Kultury. Od 2008 roku mieści się tu Centrum Kultury w Żyrardowie. Budynek nadal pełni swoją pierwotną funkcję, pozostając miejscem koncertów, spektakli, seansów filmowych, zajęć artystycznych i spotkań mieszkańców.
Podróż w czasie
Architektura
Dom Ludowy jest przykładem architektury modernistycznej wykorzystującej nowoczesne jak na początek XX wieku rozwiązania konstrukcyjne. Budynek ma nieregularny plan i rozczłonkowaną bryłę. Jego główną część stanowi prostokątny, trzykondygnacyjny korpus mieszczący salę widowiskową. Od północy przylega do niego węższa scena, natomiast po bokach rozmieszczono garderoby, sanitariaty, klatki schodowe i inne pomieszczenia pomocnicze.
Od strony zachodniej znajduje się parterowa przybudówka z głównym holem. Po południowej stronie budynku wznosi się charakterystyczna, zaokrąglona wieża mieszcząca klatkę schodową prowadzącą do pomieszczeń biurowych. Korpus główny przykryto wysokim dachem czterospadowym, część przybudówek dachami pulpitowymi, a zachodnią część dachem mansardowym. Wieżę wieńczy kopulaste zadaszenie.
Elewacje są oszczędne w dekoracje. Frontową fasadę podzielono pionowymi pasami pilastrów, pomiędzy którymi w górnej części rozmieszczono pary prostokątnych okien. Na parterze znajdują się szerokie okna zamknięte łukami odcinkowymi i ozdobione dekoracyjnymi kratami.
Najbardziej innowacyjne rozwiązanie zastosowano we wnętrzu sali widowiskowej. Jej balkon tworzy wewnętrzną obręcz podtrzymującą żelbetową kopułę. Było to jedno z pierwszych na Mazowszu zastosowań żelbetu w konstrukcji tego rodzaju.
