Stara Przędzalnia

Poznaj historię

Historia Starej Przędzalni wiąże się z początkami żyrardowskiego przemysłu lniarskiego. W 1829 roku utworzono spółkę „Karol Scholtz i Współka” a rok później powołano Towarzystwo Wyrobów Lnianych i rozpoczęto budowę fabryki we wsi Ruda Guzowska. Główny gmach przędzalni, zaprojektowany przez warszawskiego architekta Jana Jakuba Gaya, powstał w latach 1830-1833.

Produkcję uruchomiono w 1833 roku pod nadzorem francuskiego inżyniera Filipa de Girarda. W budynku zastosowano opracowane przez niego maszyny i metody mechanicznego przędzenia lnu. Od nazwiska wynalazcy powstała nazwa rozwijającej się wokół fabryki osady Żyrardów. Stara Przędzalnia była jednym z największych i najnowocześniejszych zespołów produkcyjnych w ówczesnym Królestwie Polskim i Europie Środkowej.

W 1847 roku zadłużone zakłady przejął Bank Polski, a w 1857 roku kupili je Karol August Dittrich i Karol Teodor Hielle. Rozpoczął się wówczas okres intensywnej rozbudowy i modernizacji fabryki. Stara Przędzalnia była wielokrotnie przebudowywana i dostosowywana do zmieniających się technologii produkcji. W kolejnych latach połączono ją krytym pomostem z sąsiednią Nową Przędzalnią.

Budynek odbudowywano po zniszczeniach wojennych, a po 1945 roku został ponownie zmodernizowany. Produkcja lniarska trwała do załamania działalności zakładów w latach 90. XX wieku. Po zamknięciu fabryki Stara Przędzalnia utraciła swoją pierwotną funkcję.

Na początku XXI wieku budynek został poddany gruntownej rewitalizacji. Zasadnicze prace przy głównym gmachu prowadzono od listopada 2008 do kwietnia 2010 roku. Parter przeznaczono na lokale handlowe i usługowe, a na wyższych kondygnacjach utworzono 73 mieszkania. Obecnie w kompleksie działa również Aparthotel Stara Przędzalnia.

Architektura

Stara Przędzalnia jest monumentalnym, pięciokondygnacyjnym budynkiem fabrycznym wzniesionym z cegły, częściowo otynkowanym.

Najbardziej charakterystycznym elementem budynku są narożne wieżyczki umieszczone w górnej części elewacji. W jednej z nich znajdował się zegar, natomiast w drugiej zawieszono dzwon, którego dźwięk wyznaczał rytm dnia i wzywał robotników do pracy.

Wygląd Starej Przędzalni zmieniał się wraz z rozwojem zakładów. Budynek był przebudowywany i rozbudowany kilkukrotnie (na przykład około 1873 roku dobudowano południowo-zachodnie skrzydło, które później zaadoptowano na tkalnię, tzw. „Cebulową”). Stara Przędzalnia połączona była też krytym pomostem komunikacyjnym z sąsiednią Nową Przędzalnią, umożliwiając przemieszczanie ludzi i materiałów pomiędzy budynkami.

Podczas współczesnej adaptacji zachowano ceglane elewacje oraz najważniejsze elementy przemysłowego charakteru budynku, przystosowując jego wnętrza do funkcji mieszkalnych, handlowych, usługowych i hotelowych.