Skrzydło Starej Przędzalni, później tkalnia tzw. „Cebulowa”

Poznaj historię

Budynek powstał około 1873 roku jako południowo-zachodnie skrzydło rozbudowywanej Starej Przędzalni. Należy do najstarszych i największych obiektów produkcyjnych fabrycznego zespołu Centrala. Początkowo mieściły się w nim pomieszczenia przędzalni oraz magazyny przędzy.

Na początku XX wieku budynek poddano modernizacji. Do jego południowo-zachodniego narożnika dostawiono wysoką wieżę, w której znajdował się główny zbiornik wody wraz z pompą. Instalacja zaopatrywała zakład w wodę potrzebną do procesów produkcyjnych i stanowiła ważny element fabrycznej infrastruktury.

Podczas I wojny światowej budynek został stosunkowo nieznacznie uszkodzony, jednak znajdujące się w nim maszyny zdemontowano i wywieziono do Rosji. Po wojnie zakład ponownie uruchomiono.

Po II wojnie światowej budynek zaadaptowano na potrzeby tkalni. Na specjalnych, luźno tkających krosnach produkowano tu płótno przeznaczone do wyrobu worków na cebulę. Produkcja trwała do upadku Zakładów Przemysłu Lniarskiego w połowie lat 90. XX wieku.

Architektura

Południowo-zachodnie skrzydło Starej Przędzalni jest pięciokondygnacyjnym budynkiem wzniesionym na planie wydłużonego prostokąta. Nie posiada piwnic. Jej zwartą bryłę przykrywa dach dwuspadowy ze świetlikami, które zapewniały dodatkowe oświetlenie rozległych wnętrz produkcyjnych.

Najbardziej charakterystycznym elementem budynku jest wysoka wieża mieszcząca klatkę schodową i dawne urządzenia wodne. Jej górna część ma ośmioboczny kształt i jest zwieńczona wielospadowym dachem przypominającym kopułę, urozmaiconym niewielkimi lukarnami. Na najwyższej kondygnacji budynku zachowały się nitowane, stalowe zbiorniki na wodę.

Budynek wzniesiono z czerwonej cegły. Elewacje podzielono poziomymi gzymsami, a regularnie rozmieszczone okna otrzymały zróżnicowane zamknięcia: na parterze i najwyższej kondygnacji zastosowano łuki pełne, natomiast na pozostałych piętrach łuki odcinkowe. Pionowe podziały tworzą ceglane lizeny i arkady obejmujące kolejne osie okienne.

Ostatnie trzy kondygnacje wieży oddzielono profilowanymi gzymsami, a w najwyższej części umieszczono biforia i rozety wpisane w półkoliste nisze. Całość wieńczy wydatny gzyms koronujący z fryzem arkadowym, wspartym na niewielkich konsolach.

Wnętrza fabryczne miały konstrukcję przystosowaną do ciężkich maszyn. Ceglane stropy odcinkowe oparto na stalowych belkach oraz rzędach żeliwnych słupów i kolumn. Część tych elementów zachowała się we wnętrzu budynku.