Przepompownia
W skrócie
1902 r.
architektura przemysłowa
Mały Rynek 10, 96-300 Żyrardów
przepompownia i studnia artezyjska fabrycznej sieci wodociągowej
zachowany zabytek techniki
tylko z zewnątrz
Opis budynku skonsultowano merytorycznie z pracownikami Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie.
Poznaj historię
Przepompownia została wzniesiona w 1902 roku podczas prowadzonej na początku XX wieku przebudowy fabrycznej sieci wodociągowej. Stanowiła część systemu technicznego Zakładów Żyrardowskich a ze względu na charakterystyczny kształt zaczęto ją potocznie nazywać „Okrąglakiem”.
Wodę czerpano z położonego około 100 metrów dalej Górnego Stawu, sztucznego zbiornika utworzonego na rzece Pisi Gągolinie. Z przepompowni kierowano ją do fabrycznych zbiorników – głównego w wieży Starej Przędzalni a stamtąd do innych części zakładów.
W 1997 roku budynek przepompowni kupiła spółka Energia Żyrardów, która wykorzystywała go jako węzeł sieci cieplnej.
Architektura
Przepompownię wzniesiono na planie ośmiokąta foremnego. Jest to niewielki, parterowy i podpiwniczony budynek, nakryty niskim dachem ośmiopołaciowym. Nad połaciami dachu wznosi się ośmiokątna latarnia.
Budynek wymurowano z czerwonej cegły na ceglanych fundamentach. Stropodach jest żelbetowy a ośmiospadowy dach kryty jest papą. Elewacje opracowane są jako powtarzające się moduły, rozdzielone prostym ceglanym gzymsem. W siedmiu z nich umieszczono parę wąskich okien (obecnie zabitych, stan na 2026r.) zamkniętych półkolistymi łukami i rozdzielonych profilowanym ceglanym filarem. Ponad oknami znajdują się okrągłe rozety, a całość ujęto szerokimi, półkolistymi archiwoltami. Wejście zamknięto pełnym łukiem.
W podziemnej części znajdowały się urządzenia techniczne przepompowni. Żelbetowy strop piwnicy wsparto na żeliwnych słupach i stalowych belkach, a zejście do piwnicy zapewniały metalowe schody.
