Łaźnia i pralnia
W skrócie
ok. 1882 r.
ceglana architektura użyteczności publicznej
ul. Bolesława Limanowskiego 49A, 96-300 Żyrardów
łaźnia i pralnia dla pracowników fabryki
budynek usługowo-biurowy, kawiarnia
z zewnątrz oraz wewnątrz kawiarni
Opis budynku skonsultowano merytorycznie z pracownikami Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie.
Poznaj historię
Budynek łaźni i pralni powstał na początku lat 80. XIX wieku, w okresie intensywnej rozbudowy Zakładów Żyrardowskich i towarzyszącej jej rozbudowy osiedla robotniczego. Była jednym z obiektów zaplecza społecznego tworzonego dla pracowników fabryki i ich rodzin.
Robotnicy mogli tu wyprać odzież i bieliznę pościelową, skorzystać z natrysku oraz ciepłej kąpieli w wannie. W budynku znajdowało się także osobne pomieszczenie przeznaczone na kąpiele parowe. Korzystanie z tych udogodnień było dofinansowywane przez fabrykę – pracownik płacił około jednej piątej rzeczywistej ceny usługi.
Łaźnia i pralnia działały w tym miejscu do końca lat 80. XX wieku. Po upadku Zakładów Żyrardowskich część budynku przestała być użytkowana, a w latach 90. rozpoczęto jego remont i adaptację do nowych funkcji. Obecnie obiekt mieści kawiarnię, firmy i placówki medyczne.
Podróż w czasie
Architektura
Budynek wzniesiono na planie zbliżonym do litery „H”. Tworzą go dwa skrzydła – dłuższe północne i krótsze południowe – połączone dwukondygnacyjnym łącznikiem. Najbardziej charakterystyczna jest środkowa część skrzydła północnego, ujęta dwiema kwadratowymi, trzykondygnacyjnymi wieżami nakrytymi niskimi dachami czterospadowymi. Pozostałe części budynku mają jedną lub dwie kondygnacje i są przykryte dachami o niewielkim nachyleniu.
Budynek został wymurowany z czerwonej cegły. Elewacje podzielono poziomym gzymsem, a otwory okienne otrzymały zróżnicowane formy. W elewacji północnej dominują okna zamknięte łukami pełnymi i odcinkowymi, ujęte ceglanymi nadprożami. W środkowej części drugiej kondygnacji zastosowano biforium, natomiast prostokątne okna wież umieszczono w ceglanych płycinach. Skromny detal nadaje bryle budynku reprezentacyjny wygląd.
Układ wnętrz odpowiadał pierwotnym funkcjom obiektu. W południowym skrzydle znajdowały się pompownia, pralnia, suszarnia, magiel i magazyn. Łącznik oraz skrzydło północne mieściły pomieszczenia kąpielowe, szatnię, kasę oraz łaźnię parową.
